با نام و یاد خدا
لحظات افطار ماه رمضان امسال با مقدمه‌چيني‌هاي مسؤولان شبکه‌هاي راديويي و تلويزيوني ديگر حال و هواي هميشگي را ندارد. امسال هيچ‌يک از شبکه‌هاي راديويي و تلويزيوني در لحظات پيش از اذان مغرب «ربنا» و مناجات افشاري محمدرضا شجريان را پخش نمي‌کنند. و اين يعني از بين بردن بيش از 30 سال حس و خاطره مردم يک کشور از درک لحظات معنوي افطار ماه‌هاي رمضان.
بي ترديد «ربنا »و«مناجات افشاري» شجريان را مي توان جزيي جدايي ناپذير از ماه مبارک رمضان دانست . اين نعمات فارغ از آن که خواننده آن کيست و صاحب چه مواضع سياسي اي ، امروز به حسي مشترک براي هر ايراني اي از ماه رمضان در آمده است .
تکريم از «ربنا» و «مناجات افشاري» تکريم از حس آسماني اين ماه است و نه خواننده آن . شجريان و مواضع سياسي او بخصوص قابل تامل است که در جاي خود بايد مورد بررسي قرار گيرد و استاد آواز ايران بايد پاسخ گوي مواضع و آرايي باشد که در رسانه هاي بيگانه در سال گذشته ابراز داشته است اما اگر بخواهيم عدم پخش ربنا و مناجات شجريان را با مواضع سياسي او گره بزنيم بي ترديد جنايي در حق مردم و احساس ديني آنها مرتکب شده ايم .
در نظر داشته باشيم که امروز اين دو نغمه بسيار فراتر از خود شجريان و شخصيت و مواضع او است . بي شک نغماتي چون ربنا امروز براي همه مردم ايران ،?نغماتي آشنا و احساس برانگيز است و تبديل به نماد رمضان الکريم شده است . در حالي که ممکن است بسياري خواننده آن را نشناسند که کيست و چه مواضع سياسي دارد .
بياد بياوريم که در همان سالهاي اول انقلاب امام (ره) در ابراز نظري شگفت ،? فيلم گاو را تائيد کردند و آن راستودند در حالي که در همان زمان غلامحسين ساعدي به عنوان نويسنده سناريو آن فيلم در خارج از کشور در اردوگاه اپوزيسيون مشغول به فعاليت عليه نظام بود و کارگردان آن نيز به قهر کشور را ترک گفته بود و د در فرانسه مشغول ساخت فيلمي در باره آرتو رمبو شاعر فرانسوي بود . اما امام (ره) فراغ از مواضع سياسي صاحبان اثر ،?خود اثر را ستودند .
امروز «ربنا» و «مناجات افشاري » نه متعلق به صاحب اثر است و نه متعلق به صدا و سيما .
اين دو نغمه در کنار اذان موذن زاده و بسيار ديگر از مناجات ها نماد ماه مبارک رمضان هستند . برخورد سياسي يقينا برخوردي نکوهيده است .
تحريم در برابر شکايت
جريان حذف صداي مناجات‌هاي شجريان از سال گذشته و پس از انتخابات آغاز شد. زماني که محمدرضا شجريان به خاطر رعايت نکردن حقوق مؤلف از پخش بي‌اجازه آثارش از صداوسيما شکايت کرد و برخي روزنامه‌ها او را «وطن‌فروش» خواندند. اين ماجرا تا ماه مبارک رمضان سال گذشته ادامه داشت. در آن زمان شجريان «ربنا» و «مناجات افشاري» خود را به ملت ايران تقديم و تأکيد کرد حساب اين دو اثر از بقيه آثارش جداست.
اما بعد از اين شکايت رسمي اين هنرمند از صداوسيما، عده‌اي از مديران راديو و تلويزيون اعلام کردند ديگر حتي ربناي استاد را هم پخش نمي‌کنيم. از جمله محمدحسين صوفي، معاون صدا که در واکنشي تند اعلام کرد: «از اين پس حتي در ماه رمضان صداي محمدرضا شجريان از شبکه‌هاي راديويي پخش نمي‌شود.» او که پيش از اين رياست مرکز موسيقي صداوسيما را به عهده داشت، سال گذشته در گفت‌و‌گو با ايسنا گفت: «براي توليد برخي از آثار استاد شجريان سازمان صداوسيما و بعضي ديگر خود ايشان، هزينه کرده است، با اين حال از اين پس هيچ‌يک از اين دو دسته آثار از راديو پخش نمي‌شود.»
البته چند روز بعد از اظهار عقيده صوفي، زراعتگر، مدير نظارت و ارزشيابي مرکز موسيقي صداوسيما سعي کرد واکنش تند او را تعديل کند و اعلام کرد: «تصميم‌گيري براي پخش يا عدم پخش در مورد آثار مختلف شجريان متفاوت است، اما هرگونه تصميم‌گيري و مصوبه حقوقي که بر اساس درخواست اين هنرمند اتخاذ شود، حتي اگر شامل ادعيه و ربنا نيز باشد، مورد پذيرش مرکز موسيقي نيز قرار خواهد گرفت.»
و پرويز فارسيجاني، دبير شوراي معارف سيما هم با تکذيب محدوديت پخش اين اثر از راديو و تلويزيون، گفت: «نگفته بودم که محدود پخش مي‌شود. منظورم اين بود که ربناهاي مختلفي با صداي هنرمندان مختلف پخش خواهد شد که يکي از اين کارها به آقاي شجريان اختصاص دارد. ما ربناهاي مختلفي در سازمان داريم و در گذشته هم پخش مي‌شده ولي امسال به خاطر حساسيت زياد روي آقاي شجريان بحث برانگيز بود.»
او پخش ربناهاي جديد در کنار ربناي شجريان را که رويه‌اي متفاوت با هر سال بود چنين توجيه کرد: «به هر حال حساسيت‌هايي از بيرون سازمان نسبت به اين موضوع ابراز شده بود و ما وظيفه داشتيم تا اين حساسيت را کاهش دهيم.»
ربناهايي که به دل ننشست
دعاي ربناي محمدرضا شجريان فراتر از يک اثر هنري است، اين اثري ملي و به نوعي يادگاري از روزهاي پرمعناي ماه رمضان و يکي از اجزاء لحظات افطار محسوب مي‌شود. اثري که به بهانه‌هايي مثل شکايت هنرمند يا اعتقادات سياسي او نمي‌توان آن را از ذهن و روح مردم يک ملت حذف کرد.
روند حذف صداي ماندگار افطارهاي ماه رمضان از سال گذشته با سفارش دعاي ربنا به عده‌اي از قاريان و مداحان شدت گرفت. دهقان نيري، مدير شبکه راديو نوا و مديرکل اداره نغمات آييني در توضيح اين حرکت اعلام کرد: «توليد ربناهاي جديد از قبل در برنامه قرار داشت.» او افزود: «گرچه همه نسبت به ربناي آقاي شجريان حسن نوستالژيکي دارند اما واقعيت اين است که صداهاي مختلف و دستگاه‌هاي مختلفي وجود دارد و ذائقه‌هاي مخاطبين ما هم بسيار متنوع است و از طرفي شبکه‌هاي مختلف هم درخواست دارند بتوانند آثار متنوعي پخش کنند.»
به اين ترتيب قرار شد از تمام کساني که اذان گفته‌اند و در دسترس هستند براي خواندن «ربنا» دعوت شوند که البته به گفته دهقان نيري بعضي از آنها به دليل ناآشنايي با دستگاه‌ها نمي‌توانستند ربنا را بخوانند. بنابراين خوانندگان ربناهاي سفارشي شامل قاريان و يا خوانندگان آوازهاي عرفاني يا مبتهلين بودند. اشخاصي مانند «مؤذن‌زاده، استاد سعيد طوسي، احمد ابوالقاسمي، کريم منصوري، خانچي، استاد حسن زاده، فروغي، کاظم نداف، وحيد عباسي» و تعدادي هم به صورت گروهي توسط گروه بشارت و به سوي فردا اجرا شد.
نيري درباره سبک ربنا هم چنين توضيح داد: «در برنامه‌ريزي‌ها مشخص شده بود ربناها در دستگاه‌هاي مختلف توليد شود و متناسب با ذائقه‌هاي متنوع از رسانه پخش شود تا مردم با اين صداهاي متنوع آشنا شوند. در عين حال، ربناهاي مختلف توليد شده در دستگاه‌هايي که مناسب مغرب و نيايش باشند اجرا شده‌اند. چهارگاه، سه‌گاه، عشيران، رست (مرکب‌خواني)، اصفهان، شور (گوشه شور) و ماهور از جمله دستگاه‌هايي بودند که براي اين منظور تعيين شده بودند و بيست ربنا در اين دستگاه‌ها توليد کرديم.»
ربناهاي جديد برخلاف مناجات استاد آواز ايران به دل روزه‌داران ننشست به طوري که فايل صوتي ربناي شجريان در سايت‌هاي مختلف به صورت رايگان عرضه شد تا مردم بتوانند لحظات افطار را به خاطره‌انگيزي گذشته سپري کنند.
يکي از دلايل پذيرفته نشدن ربناهاي سفارشي از سوي مخاطبان ضعف آنها از نظر موسيقايي و هماهنگ نبودن آنها با دستگاه‌هاي موسيقي ايراني و گوش و دل ايرانيان بود. داود گنجه‌اي، مدرس موسيقي، درباره ربناهايي که از سال گذشته پخششان شروع شده است به «خبر» گفت: «ربناهاي جديد اصلاً قابل مقايسه با ربناي استاد شجريان نيستند. متأسفانه اين کارها ضعيف هستند و بسياري از خوانندگان آنها خارج مي‌خوانند و صدايشان براي اين کار مطلوب نيست و جنسيت اين کار را ندارد.»
گنجه‌اي با تأکيد بر اين که فقط صداي خوب کافي نيست، گفت: «استاد شجريان علاوه بر اين که صداي بسيار خوب و مناسبي براي اجراي قطعه ربنا دارند، با قرآن، تجويد و الحان قرآني هم آشنا هستند. اين‌که فقط حجم صدا را بالا و پايين ببريم به اجراي اثري مثل ربناي استاد شجريان منتهي نمي‌شود. اين کار اصول خودش را دارد. من خودم يکي از اين کارهاي جديد را گوش کردم و ديدم همه‌اش خارج است و صداي خواننده‌اش فالش است. در واقع فقط تقليدي بود از صدا و لحن آقاي شجريان، در حالي که حتي صدايشان فرکانس لازم را هم نداشت. اين باعث مي‌شود صدا گيرندگي خودش را از دست مي‌دهد و تأثير لازم را نمي‌گذارد.»
قانون نانوشته و دستور غيرکتبي
آواز «ربنا» که در سال 1358 توسط محمدرضا شجريان اجرا شد، طبق سنت اجرايي اين دعاها روي الحان قرآني خوانده شده است. اين قطعه از دستگاه «رست» يا «راست» شروع شده و در خاتمه به دستگاه «عجم» (شبيه ماهور) مدلاسيون مي‌شود. آواز ربنا که در حقيقت مي‌توان آن را تلاوت آوازي قرآن کريم ناميد، بيان آوازي آيات 193 و 194 سوره مبارکه آل عمران است.
اين نوا حدود 30 سال است نواي مشترک لحظات افطار مردم ايران بوده است و طي دو سال گذشته به کلي از صداوسيماي جمهوري اسلامي ايران به عنوان بزرگترين و تاثيرگذارترين رسانه‌هاي قانوني کشور حذف شده است.
هيچ يک از مديران راديو و تلويزيون حاضر به پاسخگويي به «خبر» نيستند و هيچ يک به طور قطع پخش نشدن اين نواي آسماني را دستور رسمي تلقي نمي‌کنند. گويا قانوني نانوشته مسؤولان و برنامه‌سازان را از پخش ربناي شجريان منع مي‌کند.
با اين حال، باران صالح‌علا، تهيه‌کننده برنامه ويژه افطار شبکه يک سيما در گفتگو با «خبر» پخش نکردن ربناي استاد شجريان را در برنامه‌اش بي‌منظور اعلام کرد و گفت: «ما در بسته قبل از افطار اسماءالحسني و نماز را داريم و هنوز فرصتي براي پخش ربناي شجريان نداشتيم. اما منعي هم در اين مورد نداشتيم و تصميم داريم در روزهاي آينده اين اثر ارزشمند را پيش از اذان مغرب در برنامه‌مان پخش کنيم.»
بي ترديد «ربنا »و«مناجات افشاري» شجريان را مي توان جزيي جدايي ناپذير از ماه مبارک رمضان دانست . اين نعمات فارغ از آن که خواننده آن کيست و صاحب چه مواضع سياسي اي ، امروز به حسي مشترک براي هر ايراني اي از ماه رمضان در آمده است .
تکريم از «ربنا» و «مناجات افشاري» تکريم از حس آسماني اين ماه است و نه خواننده آن . شجريان و مواضع سياسي او بخصوص قابل تامل است که در جاي خود بايد مورد بررسي قرار گيرد و استاد آواز ايران بايد پاسخ گوي مواضع و آرايي باشد که در رسانه هاي بيگانه در سال گذشته ابراز داشته است اما اگر بخواهيم عدم پخش ربنا و مناجات شجريان را با مواضع سياسي او گره بزنيم بي ترديد جنايي در حق مردم و احساس ديني آنها مرتکب شده ايم .
در نظر داشته باشيم که امروز اين دو نغمه بسيار فراتر از خود شجريان و شخصيت و مواضع او است . بي شک نغماتي چون ربنا امروز براي همه مردم ايران ،?نغماتي آشنا و احساس برانگيز است و تبديل به نماد رمضان الکريم شده است . در حالي که ممکن است بسياري خواننده آن را نشناسند که کيست و چه مواضع سياسي دارد .
بياد بياوريم که در همان سالهاي اول انقلاب امام (ره) در ابراز نظري شگفت ،? فيلم گاو را تائيد کردند و آن راستودند در حالي که در همان زمان غلامحسين ساعدي به عنوان نويسنده سناريو آن فيلم در خارج از کشور در اردوگاه اپوزيسيون مشغول به فعاليت عليه نظام بود و کارگردان آن نيز به قهر کشور را ترک گفته بود و د در فرانسه مشغول ساخت فيلمي در باره آرتو رمبو شاعر فرانسوي بود . اما امام (ره) فراغ از مواضع سياسي صاحبان اثر ،?خود اثر را ستودند .
امروز «ربنا» و «مناجات افشاري » نه متعلق به صاحب اثر است و نه متعلق به صدا و سيما .
اين دو نغمه در کنار اذان موذن زاده و بسيار ديگر از مناجات ها نماد ماه مبارک رمضان هستند . برخورد سياسي يقينا برخوردي نکوهيده است .
تحريم در برابر شکايت
جريان حذف صداي مناجات‌هاي شجريان از سال گذشته و پس از انتخابات آغاز شد. زماني که محمدرضا شجريان به خاطر رعايت نکردن حقوق مؤلف از پخش بي‌اجازه آثارش از صداوسيما شکايت کرد و برخي روزنامه‌ها او را «وطن‌فروش» خواندند. اين ماجرا تا ماه مبارک رمضان سال گذشته ادامه داشت. در آن زمان شجريان «ربنا» و «مناجات افشاري» خود را به ملت ايران تقديم و تأکيد کرد حساب اين دو اثر از بقيه آثارش جداست.
اما بعد از اين شکايت رسمي اين هنرمند از صداوسيما، عده‌اي از مديران راديو و تلويزيون اعلام کردند ديگر حتي ربناي استاد را هم پخش نمي‌کنيم. از جمله محمدحسين صوفي، معاون صدا که در واکنشي تند اعلام کرد: «از اين پس حتي در ماه رمضان صداي محمدرضا شجريان از شبکه‌هاي راديويي پخش نمي‌شود.» او که پيش از اين رياست مرکز موسيقي صداوسيما را به عهده داشت، سال گذشته در گفت‌و‌گو با ايسنا گفت: «براي توليد برخي از آثار استاد شجريان سازمان صداوسيما و بعضي ديگر خود ايشان، هزينه کرده است، با اين حال از اين پس هيچ‌يک از اين دو دسته آثار از راديو پخش نمي‌شود.»
البته چند روز بعد از اظهار عقيده صوفي، زراعتگر، مدير نظارت و ارزشيابي مرکز موسيقي صداوسيما سعي کرد واکنش تند او را تعديل کند و اعلام کرد: «تصميم‌گيري براي پخش يا عدم پخش در مورد آثار مختلف شجريان متفاوت است، اما هرگونه تصميم‌گيري و مصوبه حقوقي که بر اساس درخواست اين هنرمند اتخاذ شود، حتي اگر شامل ادعيه و ربنا نيز باشد، مورد پذيرش مرکز موسيقي نيز قرار خواهد گرفت.»
و پرويز فارسيجاني، دبير شوراي معارف سيما هم با تکذيب محدوديت پخش اين اثر از راديو و تلويزيون، گفت: «نگفته بودم که محدود پخش مي‌شود. منظورم اين بود که ربناهاي مختلفي با صداي هنرمندان مختلف پخش خواهد شد که يکي از اين کارها به آقاي شجريان اختصاص دارد. ما ربناهاي مختلفي در سازمان داريم و در گذشته هم پخش مي‌شده ولي امسال به خاطر حساسيت زياد روي آقاي شجريان بحث برانگيز بود.»
او پخش ربناهاي جديد در کنار ربناي شجريان را که رويه‌اي متفاوت با هر سال بود چنين توجيه کرد: «به هر حال حساسيت‌هايي از بيرون سازمان نسبت به اين موضوع ابراز شده بود و ما وظيفه داشتيم تا اين حساسيت را کاهش دهيم.»
ربناهايي که به دل ننشست
دعاي ربناي محمدرضا شجريان فراتر از يک اثر هنري است، اين اثري ملي و به نوعي يادگاري از روزهاي پرمعناي ماه رمضان و يکي از اجزاء لحظات افطار محسوب مي‌شود. اثري که به بهانه‌هايي مثل شکايت هنرمند يا اعتقادات سياسي او نمي‌توان آن را از ذهن و روح مردم يک ملت حذف کرد.
روند حذف صداي ماندگار افطارهاي ماه رمضان از سال گذشته با سفارش دعاي ربنا به عده‌اي از قاريان و مداحان شدت گرفت. دهقان نيري، مدير شبکه راديو نوا و مديرکل اداره نغمات آييني در توضيح اين حرکت اعلام کرد: «توليد ربناهاي جديد از قبل در برنامه قرار داشت.» او افزود: «گرچه همه نسبت به ربناي آقاي شجريان حسن نوستالژيکي دارند اما واقعيت اين است که صداهاي مختلف و دستگاه‌هاي مختلفي وجود دارد و ذائقه‌هاي مخاطبين ما هم بسيار متنوع است و از طرفي شبکه‌هاي مختلف هم درخواست دارند بتوانند آثار متنوعي پخش کنند.»
به اين ترتيب قرار شد از تمام کساني که اذان گفته‌اند و در دسترس هستند براي خواندن «ربنا» دعوت شوند که البته به گفته دهقان نيري بعضي از آنها به دليل ناآشنايي با دستگاه‌ها نمي‌توانستند ربنا را بخوانند. بنابراين خوانندگان ربناهاي سفارشي شامل قاريان و يا خوانندگان آوازهاي عرفاني يا مبتهلين بودند. اشخاصي مانند «مؤذن‌زاده، استاد سعيد طوسي، احمد ابوالقاسمي، کريم منصوري، خانچي، استاد حسن زاده، فروغي، کاظم نداف، وحيد عباسي» و تعدادي هم به صورت گروهي توسط گروه بشارت و به سوي فردا اجرا شد.
نيري درباره سبک ربنا هم چنين توضيح داد: «در برنامه‌ريزي‌ها مشخص شده بود ربناها در دستگاه‌هاي مختلف توليد شود و متناسب با ذائقه‌هاي متنوع از رسانه پخش شود تا مردم با اين صداهاي متنوع آشنا شوند. در عين حال، ربناهاي مختلف توليد شده در دستگاه‌هايي که مناسب مغرب و نيايش باشند اجرا شده‌اند. چهارگاه، سه‌گاه، عشيران، رست (مرکب‌خواني)، اصفهان، شور (گوشه شور) و ماهور از جمله دستگاه‌هايي بودند که براي اين منظور تعيين شده بودند و بيست ربنا در اين دستگاه‌ها توليد کرديم.»
ربناهاي جديد برخلاف مناجات استاد آواز ايران به دل روزه‌داران ننشست به طوري که فايل صوتي ربناي شجريان در سايت‌هاي مختلف به صورت رايگان عرضه شد تا مردم بتوانند لحظات افطار را به خاطره‌انگيزي گذشته سپري کنند.
يکي از دلايل پذيرفته نشدن ربناهاي سفارشي از سوي مخاطبان ضعف آنها از نظر موسيقايي و هماهنگ نبودن آنها با دستگاه‌هاي موسيقي ايراني و گوش و دل ايرانيان بود. داود گنجه‌اي، مدرس موسيقي، درباره ربناهايي که از سال گذشته پخششان شروع شده است به «خبر» گفت: «ربناهاي جديد اصلاً قابل مقايسه با ربناي استاد شجريان نيستند. متأسفانه اين کارها ضعيف هستند و بسياري از خوانندگان آنها خارج مي‌خوانند و صدايشان براي اين کار مطلوب نيست و جنسيت اين کار را ندارد.»
گنجه‌اي با تأکيد بر اين که فقط صداي خوب کافي نيست، گفت: «استاد شجريان علاوه بر اين که صداي بسيار خوب و مناسبي براي اجراي قطعه ربنا دارند، با قرآن، تجويد و الحان قرآني هم آشنا هستند. اين‌که فقط حجم صدا را بالا و پايين ببريم به اجراي اثري مثل ربناي استاد شجريان منتهي نمي‌شود. اين کار اصول خودش را دارد. من خودم يکي از اين کارهاي جديد را گوش کردم و ديدم همه‌اش خارج است و صداي خواننده‌اش فالش است. در واقع فقط تقليدي بود از صدا و لحن آقاي شجريان، در حالي که حتي صدايشان فرکانس لازم را هم نداشت. اين باعث مي‌شود صدا گيرندگي خودش را از دست مي‌دهد و تأثير لازم را نمي‌گذارد.»
قانون نانوشته و دستور غيرکتبي
آواز «ربنا» که در سال 1358 توسط محمدرضا شجريان اجرا شد، طبق سنت اجرايي اين دعاها روي الحان قرآني خوانده شده است. اين قطعه از دستگاه «رست» يا «راست» شروع شده و در خاتمه به دستگاه «عجم» (شبيه ماهور) مدلاسيون مي‌شود. آواز ربنا که در حقيقت مي‌توان آن را تلاوت آوازي قرآن کريم ناميد، بيان آوازي آيات 193 و 194 سوره مبارکه آل عمران است.
اين نوا حدود 30 سال است نواي مشترک لحظات افطار مردم ايران بوده است و طي دو سال گذشته به کلي از صداوسيماي جمهوري اسلامي ايران به عنوان بزرگترين و تاثيرگذارترين رسانه‌هاي قانوني کشور حذف شده است.
هيچ يک از مديران راديو و تلويزيون حاضر به پاسخگويي به «خبر» نيستند و هيچ يک به طور قطع پخش نشدن اين نواي آسماني را دستور رسمي تلقي نمي‌کنند. گويا قانوني نانوشته مسؤولان و برنامه‌سازان را از پخش ربناي شجريان منع مي‌کند.
با اين حال، باران صالح‌علا، تهيه‌کننده برنامه ويژه افطار شبکه يک سيما در گفتگو با «خبر» پخش نکردن ربناي استاد شجريان را در برنامه‌اش بي‌منظور اعلام کرد و گفت: «ما در بسته قبل از افطار اسماءالحسني و نماز را داريم و هنوز فرصتي براي پخش ربناي شجريان نداشتيم. اما منعي هم در اين مورد نداشتيم و تصميم داريم در روزهاي آينده اين اثر ارزشمند را پيش از اذان مغرب در برنامه‌مان پخش کنيم.»
دانلود ربنای استاد محمد رضا شجریان
منبع : موزیک باران
موضوعات مرتبط: آهنگ و موسیقی
تاريخ : جمعه دوازدهم شهریور ۱۳۸۹ | 12:5 | نویسنده : Raish |
